ภาพการวิ่งทดสอบรถไฟฟ้ารางเบาหรือแทรมที่มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสานวิทยาเขตขอนแก่นสร้างแรงกระเพื่อมสำคัญให้กับการพัฒนาเมืองทั่วประเทศ โครงการนี้ใช้เวลาวิจัยและพัฒนานานกว่าหกปีภายใต้การนำของ ผศ.ดร.ไพวรรณ เกิดตรวจ ตัวรถถูกออกแบบโดยนักวิจัยชาวไทยและใช้อะไหล่ที่ผลิตภายในประเทศสูงถึงร้อยละแปดสิบ ระบบขับเคลื่อนผสานการใช้แบตเตอรี่ร่วมกับการรับกระแสไฟฟ้าจากสายเหนือศีรษะ
ความสำเร็จขั้นต้นนี้กำลังจะถูกต่อยอดสู่การสร้างสถานีและเปิดให้บริการจริงภายในระยะเวลาหนึ่งปี การลุกขึ้นมาพัฒนาระบบขนส่งมวลชนของภาควิชาการในขอนแก่นสะท้อนศักยภาพของคนในพื้นที่ในการออกแบบนวัตกรรมเพื่อตอบสนองความต้องการของเมืองด้วยตนเอง
พลังวิชาการสถาปนาเมือง
ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในขอนแก่นอธิบายได้ด้วยแนวคิด Anchor Institution หมายถึงสถาบันหลักสถาปนาเมืองที่ใช้ทรัพยากรขับเคลื่อนท้องถิ่น มหาวิทยาลัยไม่ได้ทำหน้าที่เพียงผลิตบัณฑิตสู่ตลาดแรงงาน องค์กรเหล่านี้ยังสามารถใช้ทรัพยากร งานวิจัย และพื้นที่ภายในวิทยาเขตเป็นห้องทดลองขนาดใหญ่สำหรับแก้ไขปัญหาของสังคม การทดสอบวิ่งรถไฟฟ้ารางเบาในรั้วมหาวิทยาลัยก่อนขยายผลสู่พื้นที่รอบบึงแก่นนครคือตัวอย่างที่เป็นรูปธรรมของการนำร่องนวัตกรรม สถาบันการศึกษาในท้องถิ่นจึงกลายเป็นเครื่องยนต์สำคัญในการยกระดับโครงสร้างพื้นฐานโดยอาศัยองค์ความรู้เป็นตัวนำทาง
ชะตากรรมเมืองชุมทาง
เมื่อย้อนมองบริบทการเมืองและประวัติศาสตร์ของหาดใหญ่ เมืองแห่งนี้ก่อร่างสร้างตัวขึ้นจากการเป็นชุมทางรถไฟสายใต้ โครงสร้างพื้นฐานด้านระบบรางในอดีตคือเส้นเลือดใหญ่ที่สูบฉีดความเจริญและผู้คนให้หลั่งไหลเข้ามาตั้งรกราก ท่ามกลางความก้าวหน้าของเมืองอื่น ระบบรางที่เคยเป็นจุดเริ่มต้นของหาดใหญ่กลับหยุดนิ่งและถูกแช่แข็งไว้กับกาลเวลา การขาดการลงทุนและต่อยอดโครงข่ายขนส่งสาธารณะจากภาครัฐส่วนกลางส่งผลให้เมืองต้องเผชิญการยึดติดกับเส้นทางประวัติศาสตร์เดิมที่ยากจะเปลี่ยนแปลง พลเมืองถูกบีบบังคับให้ต้องพึ่งพารถส่วนบุคคลเป็นยานพาหนะหลัก การเติบโตของเมืองที่ไร้ระบบขนส่งมวลชนรองรับนำไปสู่วิกฤตจราจรและปัญหาความแออัดที่ฝังรากลึก
ระบบสัญจรกับอนาคตเศรษฐกิจ
หาดใหญ่มีศักยภาพและทรัพยากรทางวิชาการที่เข้มแข็ง ยุทธศาสตร์ร่วมกันระหว่างมหาวิทยาลัย ภาคเอกชน และหน่วยงานท้องถิ่น จะช่วยจุดประกายให้เกิดนวัตกรรมทางเลือกในการเดินทาง การลงทุนในระบบขนส่งที่เหมาะกับเมือง ไม่ได้ให้ผลลัพธ์เพียงความสะดวกสบาย สิ่งนี้ยังช่วยดึงดูดการลงทุน กระตุ้นเศรษฐกิจฐานรากตามเส้นทาง และลดต้นทุนการเดินทางของภาคครัวเรือน
ความสำเร็จที่ขอนแก่นกำลังสร้างมาตรฐานใหม่ให้กับการพัฒนาเมืองส่วนภูมิภาค สิ่งนี้ถือเป็นกรณีศึกษาชิ้นสำคัญที่ชาวหาดใหญ่สามารถนำมาตั้งคำถามและร่วมกันทวงคืนอนาคตระบบขนส่งมวลชนที่เหมาะสมกับรูปแบบการใช้ชีวิตของคนในพื้นที่อย่างจริงจัง
Image Courtesy of Thanadom Rasriruttana, Paiwan Kerdtuad
อ้างอิง
– Matichon Online (2026) คันแรก เผยโฉม รถไฟฟ้ารางเบา ฝีมือคนไทย เริ่มวิ่งทดสอบ ที่มทร อีสาน วิทยาเขตขอนแก่น
– Birch, E L, Perry, D C, & Taylor, H L (2013) Universities as anchor institutions
– Mahoney, J (2000) Path dependence in historical sociology
#HatyaiConnext #CurioCity
#รถไฟฟ้ารางเบา #แทรมขอนแก่น #ชุมทางหาดใหญ่ #ขนส่งมวลชน #ผังเมือง #การพัฒนาเมือง #หาดใหญ่ #ขอนแก่น