จากแสงเขียวถึงแสงนีออน มลภาวะทางแสงกับทางรอดเศรษฐกิจยามค่ำคืนหาดใหญ่

กระแสข่าวการเดินทางไปชมปรากฏการณ์แสงออโรร่าสีเขียวของนักการเมืองท่านหนึ่ง กลายเป็นประเด็นที่สังคมให้ความสนใจ ปรากฏการณ์แสงสีพาดผ่านท้องฟ้ายามค่ำคืนนี้จะมองเห็นได้ชัดเจนที่สุดในพื้นที่ที่ไร้มลภาวะทางแสง การเดินทางไปแสวงหาความงามจากธรรมชาติที่ห่างไกลชวนให้เรากลับมาตั้งคำถามถึงสภาพแวดล้อมยามค่ำคืนของเมืองที่กำลังเติบโตอย่างหาดใหญ่ว่าปัจจุบันพลเมืองกำลังเผชิญหน้ากับความสว่างที่เกินพอดีจนสูญเสียสุนทรียภาพและความสมดุลของระบบนิเวศเมืองไปแล้วหรือไม่

สิทธิที่จะมองเห็นความมืด

ท่ามกลางการขยายตัวของเมืองใหญ่ สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (NARIT) ได้ผลักดันแคมเปญ เขตอนุรักษ์ท้องฟ้ามืดในประเทศไทย Dark Sky in Thailand เพื่อรณรงค์ลดการใช้แสงสว่างที่สิ้นเปลือง

พื้นที่ใกล้เคียงหาดใหญ่ที่สุดที่ได้รับการประกาศให้เป็นเขตอนุรักษ์ท้องฟ้ามืดคือ ‘หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติฯ สงขลา’ บนเขารูปช้าง ซึ่งยังคงรักษาความมืดจนสามารถสังเกตวัตถุท้องฟ้าและกลุ่มดาวได้อย่างชัดเจน พื้นที่เหล่านี้ถูกสงวนไว้เพื่อคืนสิทธิในการมองเห็นความมืดให้แก่พลเมือง

ในทางกลับกันใจกลางหาดใหญ่กลับเต็มไปด้วยป้ายโฆษณาแอลอีดีแสงสาดส่องจากยอดตึกและไฟถนนที่สว่างจ้าเกินความจำเป็น การกระจายแสงไฟขึ้นสู่ท้องฟ้าไม่เพียงพรากความงามของดวงดาวไปจากสายตาคนเมือง สิ่งนี้ยังส่งผลกระทบเชิงลบต่อระบบนิเวศการนอนหลับตลอดจนพฤติกรรมของสัตว์ที่หากินในเวลากลางคืน การนำแนวคิดเมืองสวรรค์แห่งความมืดมาประยุกต์ใช้เพื่อควบคุมทิศทางและความสว่างของแสงไฟจึงเป็นทางออกสำคัญในการลดผลกระทบทางสุขภาพและประหยัดพลังงานระดับเมือง

มาตรฐานฟ้ามืดระดับโลก

ในมิติระดับสากล พื้นที่อนุรักษ์ความมืดมักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นประกาศของยูเนสโกโดยตรง แท้จริงแล้วการขึ้นทะเบียนอุทยานท้องฟ้ามืดสากล ขับเคลื่อนโดยสมาคมท้องฟ้ามืดสากล ภายใต้การสนับสนุนหลักการจากยูเนสโกผ่านปฏิญญาสตาร์ไลท์ (Starlight Declaration) เพื่อยกย่องพื้นที่ที่แทบไม่มีมลภาวะทางแสง

หากอ้างอิงมาตรฐานระดับโลกนี้พื้นที่ที่ใกล้หาดใหญ่ที่สุดทางภูมิศาสตร์คืออุทยานแห่งชาติอิริโอโมเตะ-อิชิงะกิ (Iriomote-Ishigaki National Park) ในโอกินาวา ประเทศญี่ปุ่น รวมถึงภูเขาเหอหวนในไต้หวัน พื้นที่เหล่านี้มีการจัดโซนนิ่งและใช้เทคโนโลยีหลอดไฟกะบังแสงอย่างเข้มงวดเพื่อไม่ให้มีแสงประดิษฐ์เล็ดลอดขึ้นไปรบกวนทั้งดวงดาวและสิ่งมีชีวิตยามค่ำคืน

สมการล่าแสงเหนือจากหาดใหญ่

หากชาวหาดใหญ่ต้องการตีตั๋วไปดูแสงเหนือให้เห็นเป็นขวัญตาสักครั้ง การเดินทางที่สมเหตุสมผลควรใช้เวลาอย่างน้อย 8 วัน 7 คืนเพื่อเผื่อเวลาล่าฟ้าเปิด จุดหมายยอดนิยมคือการพุ่งเป้าไปที่เมืองทรอมโซ (Tromsø) ประเทศนอร์เวย์

เส้นทางเริ่มต้นจากสนามบินหาดใหญ่ไปสุวรรณภูมิ ต่อเครื่องข้ามทวีปลงออสโลก่อบินลัดฟ้าขึ้นเหนือ งบประมาณพื้นฐานครอบคลุมค่าตั๋วเครื่องบิน ค่าวีซ่า และที่พักจะเริ่มต้นราวเกือบหนึ่งแสนบาท ประเด็นสำคัญของการล่าแสงสำหรับคนเมืองร้อนที่คุ้นเคยกับอุณหภูมิสามสิบห้าองศาเซลเซียสคือความเสี่ยงในการเช่ารถขับเองบนถนนที่เต็มไปด้วยน้ำแข็งสีดำ ทางเลือกที่ปลอดภัยกว่าคือการซื้อทัวร์ล่าแสงเหนือโดยมัคคุเทศก์ท้องถิ่นที่มีความเชี่ยวชาญในการขับรถหลบเมฆข้ามพรมแดน เมื่อบวกรวมค่าอาหารและอุปกรณ์กันหนาว

ตัวเลขทริปล่าแสงเหนือจะพุ่งไปจบที่ 120,000 ถึง 150,000 บาทต่อคน การเตรียมงบหลักแสนเพื่อแลกกับการมองเห็นแสงสีเขียวเต้นระบำบนฟ้าคือราคาที่ต้องจ่ายสำหรับสุนทรียภาพแห่งความมืดมิดระดับโลก

ศิลปะแห่งแสงและเศรษฐกิจยามค่ำคืน

ออโรร่าคือปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวทั่วโลกให้เดินทางไปเยือน สำหรับเมืองเศรษฐกิจอย่างหาดใหญ่แสงสีที่เป็นแม่เหล็กดึงดูดผู้คนคือไฟนีออนตามร้านอาหารสตรีทฟู้ด ตลาดนัดกลางคืน สถานบันเทิง และป้ายร้านค้าย่านดาวน์ทาวน์

การมีอยู่ของแสงไฟสามารถสร้างประโยชน์มหาศาลหากได้รับการจัดการอย่างเป็นระบบ เมืองสามารถนำแนวคิดผังแม่บทการจัดแสงสว่างมาใช้เพื่อยกระดับเศรษฐกิจยามค่ำคืน การออกแบบแสงระดับย่านที่ให้ความสำคัญกับอุณหภูมิสี ความสว่างที่พอดีกับการมองเห็น และการเน้นสถาปัตยกรรมเฉพาะจุด จะช่วยสร้างบรรยากาศเมืองให้ดูปลอดภัย เดินสบาย และมีสุนทรียภาพ การจัดแสงที่มีศิลปะจะเปลี่ยนถนนธรรมดาให้กลายเป็นย่านสร้างสรรค์ที่ดึงดูดทั้งเม็ดเงินและผู้คน โดยอาศัยฝีมือการวางผังเมืองที่ชาญฉลาดแทนการพึ่งพาปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ

ความสมดุลระหว่างการอนุรักษ์ความมืดเพื่อสุขภาพของพลเมืองและการใช้แสงสว่างเพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจคือโจทย์ใหญ่ที่หาดใหญ่ต้องเร่งหาคำตอบ การออกแบบเมืองที่ดีไม่ได้หมายถึงการเปิดไฟให้สว่างไสวที่สุด ในทางตรงกันข้ามสิ่งนี้คือการทำความเข้าใจว่าพื้นที่ใดควรสว่างเพื่อส่งเสริมการใช้ชีวิต และพื้นที่ใดควรสงวนความมืดไว้เพื่อการพักผ่อนอย่างแท้จริง

อ้างอิง

– Chepesiuk R (2009) Missing the Dark Health Effects of Light Pollution

– Dark Sky International (2024) International Dark Sky Places Program

– National Astronomical Research Institute of Thailand (2022) Amazing Dark Sky in Thailand

– Seitinger S et al (2010) Urban Lighting A Manual for Urban Designers

#HatyaiConnext #CurioCity #แสงเหนือ #มลภาวะทางแสง #เศรษฐกิจกลางคืน #เขตอนุรักษ์ท้องฟ้ามืด #หาดใหญ่