วันวาเลนไทน์วนมาถึงอีกครั้ง หลายคนเชื่อว่าความรักเป็นเรื่องของพรหมลิขิต สารเคมีในสมอง หรือจังหวะเวลา ในทางมานุษยวิทยาเมืองและจิตวิทยาสิ่งแวดล้อม ‘สถานที่’ ที่เราใช้ชีวิตอยู่มีอิทธิพลอย่างมหาศาลต่อสถานะหัวใจของเรา
เคยสงสัยไหมว่าทำไมการหาแฟนในหาดใหญ่ถึงรู้สึกยากขึ้น? หรือเวลาอกหัก ทำไมเมืองนี้ถึงทำให้เรารู้สึกโดดเดี่ยวเป็นพิเศษ? คำตอบไม่ได้อยู่ที่คุณไม่มีเสน่ห์ แต่อยู่ที่ ‘โครงสร้างของเมือง’ ที่เรากำลังอาศัยอยู่
ความบังเอิญที่หายไปพร้อมกับทางเท้า
ในภาพยนตร์โรแมนติก ฉากคลาสสิกคือการเดินชนกันบนทางเท้าแล้วทำหนังสือตกหรือที่เรียกว่าMeet-Cute สอดคล้องกับท่อนเพลงฮิตของแจ้ ดนุพล “ได้พบสบตาเมื่อเจอหน้าเธอ ครุ่นคิดวุ่นวายไม่คลายสับสน”
แต่ตัดภาพมาที่หาดใหญ่ โอกาสแบบนั้นแทบเป็นศูนย์ ตามแนวคิดของ Jane Jacobs นักผังเมืองระดับโลกที่ระบุว่าความสามารถในการเดินได้ของเมืองคือปัจจัยหลักที่สร้าง ‘ปฏิสัมพันธ์ทางสังคม’
เมื่อหาดใหญ่เป็นเมืองที่ส่วนใหญ่ออกแบบมาเพื่อรถยนต์และมอเตอร์ไซค์ ทางเท้าไม่เอื้อให้คนออกมาเดินทอดน่อง โอกาสที่เราจะได้สบตา สังเกตผู้คน หรือบังเอิญเจอคนแปลกหน้าหน้าตาโดนใจตามท้องถนนจึงถูกตัดขาด เราถูกขังอยู่ในแคปซูลส่วนตัวที่เรียกว่ายานพาหนะ การตกหลุมรักจึงต้องพึ่งพาแอปพลิเคชัน มากกว่าการสปาร์กจอยในพื้นที่จริง
รักแท้แพ้ค่าครองชีพในพื้นที่ที่สาม
เมื่อเราอยากชวนใครสักคนไปเดต คำถามยอดฮิตคือไปไหนดี? พื้นที่นัดพบปะนอกเหนือจากบ้านและที่ทำงาน ซึ่งเมืองที่ดีควรมีพื้นที่สาธารณะที่เข้าถึงง่ายและ ‘ฟรี’
ในหาดใหญ่ พื้นที่เดตส่วนใหญ่มักผูกติดอยู่กั’พื้นที่พาณิชยกรรม เช่น คาเฟ่ ห้างสรรพสินค้า หรือร้านอาหาร ซึ่งหมายความว่า ‘ความรักมีต้นทุน’ เสมอ การขาดแคลนสวนสาธารณะใจกลางเมืองที่มีแสงสว่างเพียงพอและปลอดภัยในยามค่ำคืน หรือลานกิจกรรมที่ให้คนมานั่งคุยกันเงียบๆ ทำให้ความสัมพันธ์ของคนในเมืองนี้ถูกตีกรอบอยู่แค่ในพื้นที่ที่ต้องจ่ายเงินเพื่อซื้อความโรแมนติก
สุนทรียภาพสาธารณะที่หล่นหายจากการเดต
อีกหนึ่งประเด็นใกล้ตัวที่เรามักมองข้ามคือ Urban Aesthetics (สุนทรียภาพของเมือง) ในเมืองที่โรแมนติกทั่วโลก การเดตมักผูกติดอยู่กับพื้นที่ทางวัฒนธรรม เช่น การเดินชมงานศิลปะร่วมสมัย การดื่มด่ำกับนิทรรศการแสงและเงา หรือการถกเถียงกันหน้างานประติมากรรม
ประสบการณ์เหล่านี้เรียกว่าประสบการณ์สุนทรียะร่วมซึ่งช่วยสร้างบทสนทนาที่ลึกซึ้งและเชื่อมโยงรสนิยมของคนสองคนเข้าด้วยกัน แต่ที่บ้านเรา พื้นที่ศิลปะสาธารณะหรือแกลเลอรีที่เข้าถึงง่ายกลับแทบไม่มีให้เห็น เมื่อเมืองขาดแคลนพื้นที่ทางวัฒนธรรม การทำความรู้จักกันจึงถูกบีบให้อยู่แค่บนโต๊ะอาหาร เราสูญเสียโอกาสที่จะได้เห็นมุมมองความคิดของอีกฝ่ายผ่านงานศิลปะ ทำให้มิติของการเดตในเมืองนี้มักจบลงที่การ ‘บริโภควัตถุ’ มากกว่าการ ‘บริโภคความสุนทรีย์’ ทางจิตใจร่วมกัน
ความเหงาในเมืองที่ไร้พื้นที่ฮีลใจ
และเมื่อถึงคราวต้อง ‘อกหัก’ สภาพแวดล้อมของเมืองก็พร้อมจะซ้ำเติมเราเสมอ ในทางจิตวิทยาสิ่งแวดล้อม เมื่อมนุษย์อยู่ในสภาวะเปราะบางทางอารมณ์ เราจะต้องการ ‘พื้นที่ฟื้นฟูจิตใจ’ ซึ่งมักเชื่อมโยงกับธรรมชาติและความสงบ
ลองจินตนาการถึงการนั่งร้องไห้ในหาดใหญ่ ที่มีแต่เสียงแตรรถ ความวุ่นวายของการจราจร และตึกแถวคอนกรีตที่ร้อนระอุ สิ่งเร้าท่วมท้นจากเมืองจะยิ่งกระตุ้นความเครียดและขยายความรู้สึก ความโดดเดี่ยวท่ามกลางผู้คนให้ลึกลงไปอีก เพราะเมืองแทบไม่มีมุมสงบให้เราได้ไปนั่งพักปล่อยใจให้ตกตะกอน
แผนที่เมืองคือแผนที่ความทรงจำ
นอกจากนี้ทฤษฎีความผูกพันต่อสถานที่ยังอธิบายว่า ทำไมการลืมอดีตในเมืองที่เราใช้ชีวิตมานานถึงเป็นเรื่องยาก เพราะทุกเส้นทางที่คุณขับรถผ่าน ร้านติ่มซำที่เคยไปกิน หรือถนนหน้ามหาวิทยาลัยที่เคยเดิน ล้วนถูกฝังทับด้วย ‘ความทรงจำร่วม’ จนเมืองทั้งเมืองกลายเป็นสลักระเบิดอารมณ์ที่พร้อมจะทำงานทุกเมื่อ
วาเลนไทน์นี้ ไม่ว่าคุณจะกำลังอินเลิฟหรือช้ำรัก ขอให้รู้ไว้ว่าส่วนหนึ่งมันคือผลผลิตของผังเมืองที่เราอาศัยอยู่ และมันคงจะดีไม่น้อย หากในอนาคตเราสามารถร่วมกันออกแบบ ‘หาดใหญ่’ ให้เป็นเมืองที่มีทางเท้ากว้างๆ มีหอศิลป์ให้เราได้เดินเดต มีพื้นที่สาธารณะให้เราได้นั่งสบตากันฟรีๆ และมีมุมสงบใต้ร่มไมให้เราได้นั่งซับน้ำตาในวันที่หัวใจแตกสลาย
อ้างอิง
– Jacobs, J. (1961). The Death and Life of Great American Cities.
– Oldenburg, R. (1989). The Great Good Place.
– Kaplan, S. (1995). The restorative benefits of nature: Toward an integrative framework.
– Tuan, Y. F. (1977). Space and Place: The Perspective of Experience.
– Leder, H., et al. (2004). A model of aesthetic appreciation and aesthetic judgments.
#HatyaiConnext #CurioCity #หาดใหญ่
#ผังเมืองหาดใหญ่ #จิตวิทยาความรัก #พื้นที่สาธารณะ #คนโสดหาดใหญ่ #จิตวิทยาสิ่งแวดล้อม #วาเลนไทน์ #UrbanDesign