มลพิษซ้ำซ้อนที่หาดใหญ่ต้องเผชิญ ปัญหาการจัดการขยะกับคุณภาพชีวิตของพลเมือง
ในช่วงที่ผ่านมาชาวหาดใหญ่ ต้องเผชิญกับสถานการณ์มลพิษทางอากาศจากการทับซ้อนกันของสองวิกฤต ทั้งกลุ่มควันจากการลักลอบเผาขยะและเพลิงไหม้บ่อขยะในพื้นที่แนวสายไฟชุมชนบ้านในสวน เทศบาลเมืองควนลัง และวิกฤตหมอกควันข้ามพรมแดนจากไฟป่าในประเทศอินโดนีเซีย เป็นสภาวการณ์ที่สร้างผลกระทบต่อสุขภาพและวิถีชีวิตของประชาชน ทั้งยังตอกย้ำให้เห็นถึงปัญหาเชิงโครงสร้างในการจัดการขยะมูลฝอยของเมืองที่จำเป็นต้องได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ระดับนโยบายจนถึงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในระดับครัวเรือน
วิกฤตมลพิษทางอากาศจากการทับซ้อนของฝุ่นควัน
สภาพอากาศในพื้นที่อำเภอหาดใหญ่และจังหวัดใกล้เคียงได้รับผลกระทบจากหมอกควันไฟป่าจากเกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย ที่พัดพาฝุ่น PM2.5 เข้ามาสะสมตัวในพื้นที่ สถานการณ์นี้ถูกซ้ำเติมด้วยเหตุเพลิงไหม้บ่อขยะในเขตเทศบาลเมืองควนลัง การเผาไหม้ขยะชุมชนก่อให้เกิดก๊าซพิษ เช่น ไฮโดรเจนคลอไรด์ และฝุ่นละอองขนาดเล็ก ส่งผลให้ค่า PM2.5 ในบางพื้นที่พุ่งสูงและส่งผลกระทบโดยตรงต่อระบบทางเดินหายใจของประชาชนในชุมชนโดยรอบ
เหตุการณ์นี้สะท้อนถึงความเปราะบางของเมืองเมื่อต้องเผชิญกับมลพิษทางอากาศจากทั้งปัจจัยภายนอกและข้อบกพร่องในการจัดการระดับพื้นที่
บ่อขยะและข้อจำกัดของโครงสร้าง
ปัญหาการลักลอบเผาและเพลิงไหม้บ่อขยะ เป็นผลพวงมาจากปริมาณขยะมูลฝอยที่เกินขีดความสามารถในการรองรับของสถานที่กำจัดขยะแบบฝังกลบเดิม ซึ่งมักเผชิญกับข้อร้องเรียนเรื่องกลิ่นและน้ำชะขยะ นอกจากนี้ หากขยะไม่ได้รับการจัดการอย่างถูกต้อง จะไหลไปอุดตันท่อและคูระบายน้ำ กีดขวางทางไหลของน้ำ และกลายเป็นขยะตกค้างปริมาณมหาศาลเมื่อเกิดเหตุอุทกภัย
ขณะที่ปีที่ผ่านมาองค์การบริหารส่วนจังหวัดสงขลาได้หาทางออกระดับมหภาค โดยให้เอกชนเข้ามาก่อสร้างและบริหารจัดการโรงไฟฟ้าพลังงานขยะ ขนาด 7.92 เมกะวัตต์ ซึ่งมีศักยภาพรองรับขยะได้ 500 ตันต่อวัน
แนวทางการจัดการขยะแบบบูรณาการระดับเมือง
แม้จะมีการลงทุนสร้างโรงไฟฟ้าขยะ แต่การพึ่งพาเทคโนโลยีปลายทางเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ หากขยะป้อนเข้าไม่มีการคัดแยก จะมีความชื้นสูงและลดประสิทธิภาพของเตาเผา แนวทางที่เหมาะสมคือการจัดการขยะมูลฝอยแบบบูรณาการ ปัจจุบันมีโครงการนำร่องในพื้นที่ เช่น โครงการ Plastic Smart Cities โดยองค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล (WWF) ร่วมกับเทศบาลนครหาดใหญ่ สนับสนุนการตั้งศูนย์คัดแยกวัสดุ (MRFs) เพื่อนำขยะพลาสติกเข้าสู่ระบบรีไซเคิล และร่วมมือกับแพลตฟอร์มส่งอาหารเพื่อลดการใช้พลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง ซึ่งช่วยสกัดกั้นขยะตั้งแต่ต้นทาง
การสร้างความตระหนักรู้และจุดเริ่มต้นจากครัวเรือน
รากฐานสำคัญที่สุดในการแก้ปัญหาขยะระดับเมืองคือความตระหนักรู้ในระดับครัวเรือน การคัดแยกขยะที่หน้าบ้าน ทั้งขยะอินทรีย์ ขยะรีไซเคิล และขยะทั่วไป ช่วยให้โรงไฟฟ้าขยะมีเชื้อเพลิงที่มีคุณภาพ ลดการเกิดมลพิษ และป้องกันขยะหลุดรอดลงสู่ระบบระบายน้ำ ชุมชนหลายแห่งได้นำรูปแบบธนาคารขยะชุมชนมาประยุกต์ใช้ เพื่อสร้างแรงจูงใจทางเศรษฐกิจและสวัสดิการให้แก่สมาชิก ทำให้ประชาชนมองเห็นมูลค่าของทรัพยากรที่ซ่อนอยู่ในขยะ
การบริหารจัดการขยะอย่างยั่งยืนไม่สามารถพึ่งพากลไกของรัฐหรือโครงสร้างพื้นฐานเพียงฝ่ายเดียว ปัญหามลพิษทางอากาศจากกองขยะและหมอกควันข้ามแดน ตลอดจนปัญหาขยะอุดตันทางน้ำ ล้วนมีจุดเชื่อมโยงกับพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน การยกระดับการกำจัดขยะด้วยเทคโนโลยีจะสัมฤทธิ์ผลสูงสุด ก็ต่อเมื่อประชาชนในระดับครัวเรือนร่วมมือกันคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง
การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมเพียงเล็กน้อยในแต่ละบ้าน จึงเป็นกุญแจสำคัญในการสร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยและคุณภาพชีวิตที่ดีของเมืองในระยะยาว
อ้างอิง
– เทศบาลเมืองควนลัง. (2569). เร่งดับไฟหลังมีผู้ลักลอบเผาขยะจนเกิดกลุ่มควันกระทบพื้นที่.
– WWF Thailand. (2024). Plastic Smart Cities – Factsheet.
– องค์การบริหารส่วนจังหวัดสงขลา. (2569). โครงการก่อสร้างโรงไฟฟ้ากำจัดขยะมูลฝอย.
