หาดใหญ่เป็นเมืองท่องเที่ยวจริงหรือ?
การหลั่งไหลของนักท่องเที่ยวชาวมาเลเซียในช่วงสุดสัปดาห์สร้างบรรยากาศคึกคักให้กับเศรษฐกิจใจกลางเมืองหาดใหญ่อย่างต่อเนื่อง สถิติในปี 2567 ระบุว่ามีนักท่องเที่ยวต่างชาติเดินทางเข้ามายังจังหวัดสงขลากว่า 3.7 ล้านคน โดยเป็นนักท่องเที่ยวชาวมาเลเซียถึง 2.3 ล้านคน
โครงสร้างรายได้ที่พึ่งพากลุ่มเป้าหมายเพียงสัญชาติเดียวสร้างความเปราะบางอย่างยิ่งยวดต่อระบบเศรษฐกิจท้องถิ่น สอดคล้องกับความเสี่ยงจากการกระจุกตัวของตลาด เมื่อเกิดความผันผวนทางเศรษฐกิจหรือภัยพิบัติทางธรรมชาติ เช่น เหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ในช่วงปลายปี 2568 ที่ทำให้จำนวนนักท่องเที่ยวมาเลเซียหดตัวลงอย่างฉับพลัน เมืองต้องเผชิญกับภาวะซบเซาและสูญเสียรายได้มหาศาลทันที
เมืองท่องเที่ยวเต็มปากหรือศูนย์กลางการค้าชายแดน
หากพิจารณาตามโครงสร้างการพัฒนาเมือง หาดใหญ่เติบโตขึ้นจากการเป็นศูนย์กลางการค้าชายแดน สภาพแวดล้อมถูกออกแบบมารองรับกิจกรรมทางพาณิชย์ ลักษณะการเดินทางของผู้มาเยือนสะท้อนรูปแบบการท่องเที่ยวชายแดน (Border Tourism) อย่างสมบูรณ์แบบ นักท่องเที่ยวเดินทางเข้ามาเพื่อพักผ่อนระยะสั้น เน้นบริโภคอาหารและซื้อสินค้า รูปแบบนี้ขาดการเชื่อมโยงกับอัตลักษณ์วัฒนธรรมที่ลึกซึ้ง ส่งผลให้เมืองมีสถานะเป็นเพียงจุดแวะพักมากกว่าจะเป็นหมุดหมายปลายทางหลักที่ดึงดูดใจคนจากทั่วทุกมุมโลกได้อย่างแท้จริง
ปั้นแบรนด์เมืองใหม่เพื่อสร้างแรงดึงดูดสากล
การกระจายความเสี่ยงทางเศรษฐกิจจำเป็นต้องขยายกลุ่มเป้าหมายไปยังตลาดนักท่องเที่ยวชาติอื่น เครื่องมือสำคัญในการพลิกโฉมคือการทำการตลาดสถานที่ (Marketing Places) และการสร้างแบรนด์เมือง (City Branding)
หาดใหญ่ต้องค้นหาจุดยืนใหม่ที่ก้าวข้ามภาพจำของการเป็นเพียงสวรรค์นักช้อปสินค้าราคาถูก การดึงอัตลักษณ์สถาปัตยกรรมย่านการค้าเก่าแก่และอาคารประวัติศาสตร์รอบสถานีรถไฟมาสร้างเรื่องราว การผลักดันพื้นที่สู่การเป็นเมืองสร้างสรรค์ด้านอาหารหรือการชูความโดดเด่นของย่าน สามารถสร้างเสน่ห์ดึงดูดนักเดินทางกลุ่มใหม่ได้ แบรนด์เมืองที่แข็งแกร่งจะช่วยสร้างบุคลิกภาพที่ชัดเจน สื่อสารคุณค่า และสร้างความน่าจดจำในระดับสากล
วิกฤตสมองไหลของคนทำงานสร้างสรรค์
การจะปั้นเมืองให้เป็นจุดหมายปลายทางระดับโลกจำเป็นต้องอาศัยผู้คนเป็นฟันเฟืองหลัก ปัญหาใหญ่ที่หาดใหญ่กำลังเผชิญคือภาวะสมองไหลของกลุ่มคนทำงานสร้างสรรค์
สาเหตุสำคัญมาจากโครงสร้างการศึกษาในพื้นที่ไม่ได้มีสถาบันหรือคณะที่มุ่งเน้นบ่มเพาะทักษะสายงานออกแบบและนวัตกรรมอย่างเข้มข้น เมื่อจำนวนนักคิดและนักสร้างสรรค์มีจำกัด ส่งผลให้ตลาดงานด้านนี้ในพื้นที่แคบลงตามไปด้วย ปริมาณงานที่ไม่เพียงพอประกอบกับอัตราค่าตอบแทนที่ไม่สามารถแข่งขันได้ ท้ายที่สุดกลุ่มคนรุ่นใหม่ที่มีศักยภาพจึงต้องย้ายถิ่นฐานเข้าไปแสวงหาโอกาสในกรุงเทพมหานคร การสูญเสียทุนมนุษย์ซึ่งเป็นขุมพลังสำคัญทำให้เมืองขาดแคลนบุคลากรที่จะมาช่วยพลิกฟื้นและออกแบบอัตลักษณ์ท้องถิ่นให้กลายเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจ
ยกระดับประสบการณ์เมืองด้วยพลังคนสร้างสรรค์
ทางออกที่เป็นรูปธรรมเพื่อก้าวข้ามข้อจำกัดนี้คือการหันมาให้ความสำคัญกับแนวคิดเศรษฐกิจประสบการณ์ (Experience Economy) นักเดินทางยุคใหม่โหยหาการมีส่วนร่วมกับพื้นที่ การนำต้นทุนทางวัฒนธรรมที่แข็งแกร่งอย่างความหลากหลายของอาหารท้องถิ่นมาต่อยอดเป็นจุดขายสำคัญจะช่วยยกระดับอุตสาหกรรมท่องเที่ยวได้อย่างมหาศาล
การสร้างแรงจูงใจให้เครือข่ายนักสร้างสรรค์รุ่นใหม่กลับมาตั้งถิ่นฐานและออกแบบกิจกรรมที่เน้นให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสวิถีชีวิตจริงคือกลไกขับเคลื่อนที่ทรงพลัง การเปลี่ยนผ่านสู่เมืองท่องเที่ยวสากลต้องอาศัยการยกระดับคุณภาพบริการและการดึงดูดคนเก่งกลับบ้านเพื่อสร้างการเติบโตที่ยั่งยืนให้กับระบบเศรษฐกิจของเมือง
เมืองเป็ดที่ทรงพลังภายใต้แบรนด์ร่มใหญ่
การพัฒนาหาดใหญ่ให้ไปไกลกว่าภาพจำเดิม ไม่ใช่การพยายามยัดเยียดเป้าหมายการเป็นเมืองทุกรูปแบบ ทั้งเมืองอุดมคติ เมืองการเรียนรู้ เมืองจัดประชุม (MICE City) หรือเมืองอาหาร จนกลายเป็น ‘เมืองเป็ด’ ที่จับฉ่ายและไร้ทิศทาง ความลับของการเป็นศูนย์กลางระดับภูมิภาคที่ประสบความสำเร็จ ไม่ใช่การเลือกเป็นอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่คือการร้อยเรียงมิติที่หลากหลายเข้าด้วยกันภายใต้แบรนด์ร่มใหญ่ที่มีแกนกลางชัดเจน
จัดกระบวนทัพใหม่เพื่อเป้าหมายเดียว
หากดีเอ็นเอหลักของหาดใหญ่คือการเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจที่มีชีวิตชีวา การขับเคลื่อนขั้นตอนแรกซึ่งเป็นรูปธรรมที่สุดในตอนนี้คือการสร้างคณะทำงานร่วมเพื่อการพัฒนาเมืองที่ดึงตัวแทนจากภาครัฐ ภาคธุรกิจ สถาบันการศึกษา และกลุ่มนักสร้างสรรค์มานั่งโต๊ะเดียวกันเพื่อกำหนดทิศทางของแบรนด์ร่มใหญ่ร่วมกัน
การเป็นเมืองเป็ดรอบด้านคือจุดแข็งเมื่อถูกจัดระเบียบอย่างเป็นระบบ มิติของอาหารจะทำหน้าที่เป็นพลังดึงดูดผู้คนในระดับฐานราก กลุ่มคนสร้างสรรค์และพื้นที่เรียนรู้จะเป็นฟันเฟืองคอยผลิตนวัตกรรมและออกแบบประสบการณ์ ขณะที่การเป็นเมือง MICE หรือเมืองท่องเที่ยวคือปลายทางในการกวาดต้อนมูลค่าทางเศรษฐกิจขั้นสูง
เมื่อมองในมุมนี้ทุกองค์ประกอบจะไม่ใช่การทำงานแยกส่วนกันอีกต่อไป หันมาจัดกระบวนทัพใหม่เพื่อเปลี่ยนความหลากหลายของหาดใหญ่ให้กลายเป็นภาพจำเดียวที่แข็งแกร่งและทรงพลัง
อ้างอิง
– Kotler P, Haider D H, & Rein I (1993) Marketing Places: Attracting Investment, Industry, and Tourism to Cities, States, and Nations
– Pine B J, & Gilmore J H (1998) Welcome to the Experience Economy
– Florida R (2002) The Rise of the Creative Class
