หาดใหญ่-ระโนด เส้นทางเชื่อมใจคนบ้านเดียวกัน ตำนาน ‘ระโนดเดินรถ’ รถบัสแดงที่ลดระยะห่างของสองอำเภอให้เป็นหนึ่งเดียว

หากพูดถึง ‘ระโนด’ สำหรับคนหาดใหญ่ เราอาจนึกถึงวันหยุดพักผ่อน ขับรถไปไหว้หลวงปู่ทวดที่วัดพะโคะ (สทิงพระ) โร้ดทริปดูวิวทะเลน้อย เที่ยวตลาดน้ำคลองแดน ไปชิมหนมลูกโหนด (ขนมตาล) และแวะดูทิวต้นตาลโตนดก่อนกลับ

หากย้อนเวลากลับไปก่อนที่ถนนสายเอเชียจะสะดวกสบายเหมือนปัจจุบัน การเดินทางระหว่างคาบสมุทรสทิงพระเข้าสู่เมืองท่าหาดใหญ่ไม่ใช่เรื่องง่าย และผู้ที่ทำหน้าที่เย็บรอยต่อของสองพื้นที่นี้ให้แนบสนิทคือตำนานบัสสีแดงที่ชื่อว่า ‘บริษัทระโนดเดินรถ’

จุดกำเนิดบนทางเกวียน

เบื้องหลังล้อหมุนที่เชื่อมโยงคนสองเมืองเข้าด้วยกันคือชายผู้มีนามว่า ‘บัญชา พานิชพงศ์’ หรือที่คนในวงการรู้จักกันในชื่อเฮียชา (พ่อตาบิ๊กโจ๊ก) เดิมทีครอบครัวทำธุรกิจค้าไม้แปรรูป แต่จุดเปลี่ยนเกิดขึ้นเมื่อเฮียชาเดินทางไปที่ปากแตระและมองเห็นเค้าลางของถนนดินลูกรัง ในขณะที่คนอื่นเห็นเพียงอุปสรรคและความทุลักทุลเ วิสัยทัศน์ของเฮียชากลับมองเห็นโอกาส เขาตัดสินใจนำรถ 4 ล้อเล็กเครื่องยนต์เบนซินสไตล์อเมริกันมาวิ่งรับส่งผู้คน ทั้งที่ถนนยังไม่เป็นรูปเป็นร่าง ถึงขั้นยอมควักกระเป๋าซื้อหน้าดินจากชาวบ้านมาถมทางเองเพื่อให้รถวิ่งได้ นี่คือปฐมบทของการเดินทางที่เปลี่ยนวิถีชีวิตชาวลุ่มน้ำไปตลอดกาล

ความทรงจำสีจางรถคอกหมู

เมื่อเส้นทางขยายตัวเชื่อมระโนดสู่สทิงพระ และมุ่งหน้าสู่เมืองสงขลา วิวัฒนาการของยานพาหนะก็กลายเป็นภาพจำสุดคลาสสิก จากรถเครื่องเบนซินกินน้ำมัน เข้าสู่ยุคของ ‘รถคอกหมู’ หรือรถอีซูซุหน้ายาว ที่ตัวถังทำจากไม้ฝางวางเรียงเป็นชั้นๆ ความทุลักทุเลคือมนต์เสน่ห์ของการเดินทางยุคนั้น ภาพเด็กรถวิ่งหาทางมะพร้าวมารองล้อเมื่อรถติดหล่ม ภาพผู้โดยสารลงมาช่วยเข็นรถเปื้อนโคลน หรือการนั่งเบียดเสียดกับกรงหมูและเข่งไก่บนหลังคา ล้วนเป็นภาพสะท้อนว่า การเดินทางเข้าสู่หาดใหญ่ในสมัยนั้นคือภารกิจที่ต้องร่วมแรงร่วมใจกันอย่างแท้จริง

เส้นทางเชื่อมเมืองเชื่อมใจ

มากกว่าแค่การขนส่งผู้โดยสาร รถแดงสายระโนด-หาดใหญ่ เปรียบเสมือนเส้นเลือดใหญ่ที่หล่อเลี้ยงเศรษฐกิจและสังคมของสงขลาให้เป็นเนื้อเดียวกัน ในยุคที่การคมนาคมยังจำกัด รถบัสสายนี้ทำหน้าที่ขนถ่ายทรัพยากรแห่งคาบสมุทร ไม่ว่าจะเป็น ข้าว ตาลโตนด หรือหมูจากฟาร์มในระโนด มุ่งหน้าสู่ตลาดสดหาดใหญ่เพื่อหล่อเลี้ยงปากท้องคนเมือง

ในทางกลับกัน มันก็นำพาความหวังของลูกหลานชาวเลจากสทิงพระและระโนด ให้เดินทางเข้ามาศึกษาวิชาในโรงเรียนชื่อดังในหาดใหญ่หรือนำพาผู้ป่วยมารักษาตัวที่โรงพยาบาลศูนย์ฯ

รถบัสแดงจึงเป็นมากกว่าแค่ยานพาหนะ เป็นทั้งพื้นที่ทางสังคมที่คนหาดใหญ่และคนระโนดได้มาเจอกันทั้ง หมอ ตัวแทนชาวบ้าน แม่ค้า นักเรียน ข้าราชการ และเกษตรกร ต่างใช้เวลาร่วมกันบนรถคันนี้ แลกเปลี่ยนบทสนทนาและวัฒนธรรม จนทำให้ระยะทางกว่า 90 กิโลเมตร ระหว่าง ‘เมืองเกษตร’ และ ‘เมืองเศรษฐกิจ’ ถูกย่อลงจนเหลือเพียงคำว่า ‘คนบ้านเรา’ อย่างแท้จริง

ตำนานแพขนานยนต์

อีกหนึ่งไฮไลต์สำคัญก่อนที่สะพานติณสูลานนท์จะทอดตัวเชื่อมแผ่นดินคือการเดินทางข้ามฝั่งด้วยแพขนานยนต์ที่หัวเขาแดง ซึ่งมักเกิดปรากฏการณ์ ‘คอขวด’ รถบัสสีแดงต้องจอดต่อคิวยาวเหยียดรอลงแพนานนับชั่วโมง วิกฤตการรอนี้เองที่สร้างโอกาสทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรมการกินอันเป็นเอกลักษณ์ พ่อค้าแม่ค้าหาบเร่จะนำของกินมาขาย ทั้งไข่นกกระทาต้ม ขนมดู และที่ขาดไม่ได้คือ ‘ข้าวเหนียวไก่ทอด’ ซึ่งว่ากันว่าความนิยมกินเหนียวไก่ของคนในพื้นที่ อาจมีจุดเริ่มต้นมาจากความหิวโหยระหว่างรอรถลงแพนี่เอง ผสมโรงกับความบันเทิงจากโชเฟอร์ที่ดับเครื่องโชว์ลีลาขายยาแก้ริดสีดวงทวาร กลายเป็นมหรสพริมทางที่หาดูไม่ได้อีกแล้วในปัจจุบัน

เฮียชาฟลอริดานักสู้วิกฤตผู้ไม่เคยยอมแพ้

ฉายา ‘เฮียชา ฟลอริดา’ (ที่ได้มาจากการชอบไปพักโรงแรมฟลอริดา แหล่งรวมพลโก๋หลังวังในกรุงเทพฯ) สะท้อนให้เห็นถึงตัวตนที่เป็นคนหัวสมัยใหม่และกล้าตัดสินใจ ในช่วงวิกฤตราคาน้ำมันพุ่งสูงจนธุรกิจเดินรถแทบไปต่อไม่ไหว เฮียชาตัดสินใจเดิมพันครั้งใหญ่ด้วยการทุ่มงบกว่า 40 ล้านสร้างปั๊มก๊าซ NGV ของตัวเองเป็นเจ้าแรกๆ ในสงขลา เพื่อพยุงให้กองทัพรถเมล์แดงยังคงวิ่งให้บริการพี่น้องประชาชนต่อไปได้ ในขณะที่ผู้ประกอบการรายอื่นล้มหายตายจาก นี่คือจิตวิญญาณของนักสู้ที่ไม่ยอมให้เส้นเลือดใหญ่ของการคมนาคมสายนี้ต้องหยุดชะงัก

จากคิวรถสู่แลนด์มาร์คการเปลี่ยนผ่านที่งดงาม

แม้ในวันนี้ รูปแบบการเดินทางจะเปลี่ยนไปตามกาลเวลา จากรถเมล์แดงคันใหญ่ ปรับสู่รถตู้ รถบัสเล็ก และรถส่วนตัว แต่ทายาทรุ่นหลังยังคงสานต่อเจตนารมณ์ด้วยการปรับเปลี่ยนพื้นที่คิวรถระโนดเดิม ให้กลายเป็นหมุดหมายใหม่ทางไลฟ์สไตล์ ด้วยการดึงแบรนด์ร้านกาแฟอย่าง Amazon Café มาผสมผสานกับกลิ่นอายประวัติศาสตร์ จัดแสดงเป็นพิพิธภัณฑ์ความทรงจำที่รวบรวมเรื่องราวในอดีตไว้ให้คนรุ่นลูกหลานได้สัมผัส

เรื่องราวของระโนดเดินรถคือหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ยืนยันว่า หาดใหญ่-ระโนด ก็คือคนสงขลาบ้านเดียวกัน เชื่อมโยงกันด้วยการเดินทาง การค้าและวิถีชีวิตมาอย่างยาวนาน แม้ยานพาหนะจะเปลี่ยนหน้าตาไป แต่ความผูกพันที่เฮียชาได้บุกเบิกไว้จะยังคงวิ่งวนอยู่บนเส้นทางสายเดิมเสมอ

อ้างอิงข้อมูล

– วิดีโอบันทึกร์ประวัติบริษัทระโนดเดินรถ โดย คุณบัญชา พานิชพงศ์ (2565) Brotheridea

#HatyaiConnext #HatyaiYesterday

#หาดใหญ่ #ระโนด #ระโนดเดินรถ #เฮียชาฟลอริดา #สงขลา #คาบสมุทรสทิงพระ